Wat we niet vertelden


Recensie Wat we niet vertelden door Hannie van Grol:
Het verhaal áchter Dokter Zjivago

Dokter Zjivago, de wereldberoemde roman, werd in 1956 afgerond door Boris Pasternak. Deze Russische schrijver had zich in deze liefdesroman nogal afgezet tegen de politieke situatie in zijn land. Zijn roman werd bij voorbaat al verboden door de regering vanwege de kritische toon. Maar Amerika ziet het publiceren van deze roman als een cultureel wapen in de koude oorlog. Op slinkse wijze wordt het manuscript Rusland uit gesmokkeld en als eerste in Italië uitgegeven. Daarna wordt het gedrukt in Amerika en van daaruit weer op illegale wijze uitgedeeld aan Russische bezoekers aan de Expo in Brussel. Deze mensen smokkelen het boek terug Rusland in, zodat het verboden boek daar toch gelezen kan worden.

Boris Pasternak heeft in Rusland een vrouw en kinderen, maar daarnaast heeft hij een geliefde, Olga. Hij is nooit van zijn vrouw gescheiden, omdat hij zijn gezin niet in de steek wilde laten. Met Olga breekt hij meerdere malen, maar zonder haar kan hij ook niet. Samen met deze geliefde spant hij zich ervoor in om het boek bekendheid te geven, wat ervoor zorgt dat Olga wordt opgepakt en een zwaar en onmenselijk leven leidt in gevangenschap. Als haar straf erop zit, gaat haar leven met haar kinderen en Boris weer verder.

Het perspectief in het boek wisselt voortdurend. Het ene moment speelt het verhaal zich in Rusland (Oost) af, dan weer in Amerika of in het vrije Europa (West). Twee vrouwen die een Russische achtergrond hebben, Irina en Sally, worden door de CIA ingezet als spionne en in verschillende vermommingen worden ze ingeschakeld bij de verspreiding van het boek. Het is een gevaarlijke opdracht, maar ze worden terdege voorbereid op hun taak. In de tijd waarin het verhaal speelde, was het niet gebruikelijk dat vrouwen een toonaangevende rol hadden, het was een mannenwereld waarin de vrouw ondergeschikt was. Vandaar dat het heel bijzonder was dat deze vrouwen werden geselecteerd voor deze taak, maar ook begrijpelijk, want als vrouw zouden ze minder snel verdacht worden.

Lara Prescott is vernoemd naar de vrouwelijke hoofdpersoon Lara Antipova uit Dokter Zjivago. Toen de CIA 99 dossiers vrijgaf die betrekking hadden op de publicatie en verspreiding van Pasternak’s roman, kwam de auteur hiermee in aanraking en werd ze gegrepen door het verhaal achter Dokter Zjivago. Ze deed gedegen onderzoek en reisde naar de verschillende plaatsen die een rol hadden gespeeld bij deze actie en naar aanleiding hiervan is het boek Wat we niet vertelden ontstaan.

Het boek leest prettig, het is een realistisch verhaal dat vol staat met historisch juiste details. Maar nergens is het saai of te theoretisch. Al lezend word je gegrepen door de beklemming die er heerste in het Rusland van Stalin, de dreiging die altijd op de loer lag, het bespioneerd worden. Daartegenover stond het vrije Westen, dat ook zijn beperkingen kende door de ondergeschikte rol van de vrouw. Het is ook een boek over de liefde, net zoals Dokter Zjivago dat is. Er komen ontroerende scènes in voor, maar ook de gruwelijkheden uit het kamp waarheen Olga verbannen werd, worden niet geschuwd. Het is een intrigerend boek vol tegenstellingen, maar van begin tot eind weet Lara Prescott je aandacht gevangen te houden en vertelt ze in romanvorm de geschiedenis van het ontstaan en verspreiden van Dokter Zjivago, een waardevolle achtergrond voor deze Russische roman die tot de wereldliteratuur gerekend kan worden.

★★★★★
Titel: Wat we niet vertelden | Auteur: Lara Prescott | Uitgeverij: The House of Books | Categorie: historische romans, klassiekers| Uitvoering: paperback | 400 pagina’s | ISBN13: 9789044355239 | Verkrijgbaar sinds: 24-09-2019 | Recensent: Hannie van Grol | Datum recensie: 24-9-2019 | Prijs: €21,99 | Bestellen