De laatste trein naar vrijheid


Recensie De laatste trein naar vrijheid door Hannie van Grol:
Hartverscheurend relaas over kindertransporten 11voor en tijdens WO II

De laatste trein naar vrijheid is een boek dat gebaseerd is op feiten. Truus Wijsmuller-Meijer was een vrouw die zich inzette voor kinderen voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Haar huwelijk met Joop was kinderloos gebleven, maar haar hart ging uit naar kinderen. Ze regelde dat kansloze (grotendeels joodse) kinderen in het Duitsland ten tijde van Hitler, naar Nederland of Engeland gebracht werden om weer uitzicht te hebben op een toekomst. Toen Oostenrijk geannexeerd was door Duitsland, breidde ze haar werkterrein uit. Ze ging zelfs zover dat ze in een persoonlijk contact met Adolf Eichmann, de genadeloze SS-officier, het voor elkaar kreeg om 600 kinderen uit Wenen weg te leiden naar Nederland en Engeland.

“Tante Truus”, zoals ze door de kinderen werd genoemd, was een dappere vrouw die met gevaar voor eigen leven op miraculeuze wijze het voor elkaar kreeg om zoveel kinderen te redden. Zij heeft echt geleefd, de transporten berusten op waarheid, maar de verhalen over de kinderen zijn fictie. Er spelen meerdere verhaallijnen een rol in dit boek. Een ervan gaat over tante Truus, een andere speelt in Wenen rond Stephan en Walter Neumann, twee broertjes die een joodse achtergrond hebben. De familie Neumann is welgesteld, ze wonen in een soort paleis, hebben bediendes, alleen de moeder van de kinderen is erg ziek en kan niet meer beter worden. Stephan wil schrijver worden, zijn grote voorbeeld is Stefan Zweig, een auteur die door de Duitsers verboden werd. Zijn grote vriendin is Žofie-Helene, een meisje met een intrigerende wiskundeknobbel. Zij heeft een christelijke achtergrond en na de ‘Anschluss’ is het zo goed als onmogelijk om nog contact met elkaar te hebben. Toch blijft hun vriendschap overeind, ook als Stephan zich moet verschuilen om niet opgepakt te worden door de Duitsers.

Een andere verhaallijn speelt rond Adolf Eichmann en zijn herdershond Tier, die hem overal begeleidt. Schrijnend om te lezen zijn de sadistische acties ten aanzien van de joden, die al hun waardevolle bezittingen over moesten dragen aan de Duitsers en zonder verder enig bezit van waarde soms een uitreisvisum kregen. Indrukwekkend is het contact van Truus Wijsmuller met Eichmann. Zij krijgt toestemming om 600 kinderen, niet meer en niet minder, te laten vertrekken op sabbat, bedoeld als ‘grap’, omdat hij ervan overtuigd was dat dat niet zou lukken. Toch krijgt ze het, met gevaar voor eigen leven, voor elkaar dit transport te realiseren.

In het begin van het boek worden de verhalen afwisselend beschreven. Pas later komen de verhaallijnen bij elkaar. Omdat het redelijk wat tijd kost voor we de personen goed leren kennen, duurt het wat lang voor duidelijk wordt wat beide verhalen met elkaar te maken hebben. Maar als die hobbel eenmaal genomen is, boeit het verhaal uitermate en is het haast niet mogelijk het boek nog weg te leggen. De karakters worden prima uitgediept en met verbijstering lees je hoe de joden behandeld werden en hoe ze zich ondanks vernederende acties trachtten staande te houden. Zeker de relatie ven de twee jongeren Stephan en Žofie-Helene roept diep respect op.

De laatste trein naar vrijheid is een indrukwekkend, spannend en huiveringwekkend boek. Er bestaat al veel literatuur over de Tweede Wereldoorlog en de gruwelijkheden die er destijds hebben plaatsgevonden. Deze gebeurtenissen waren voor mij onbekend en ik ben blij dat Meg Waite Clayton deze geschiedenis rond de dappere vrouw Truus Wijsmuller op papier heeft gezet. Het is een must voor iedereen om te lezen, omdat deze gruwelijkheden bekend moeten worden, zodat nooit meer dergelijke misstanden plaats kunnen vinden. Meer dan 10 000 kinderen zijn gered door Truus Wijsmuller, een moedige vrouw om diep respect voor te hebben.

★★★★
Titel: De laatste trein naar vrijheid | Auteur: Meg Waite Clayton | Uitgeverij: HarperCollins | Categorie: Literaire roman | Verkrijgbaar als paperback, e-book en luisterboek | 480 pagina’s | ISBN13: 9789402704815 | Verkrijgbaar sinds: 21-01- 2020 | Recensent: Hannie van Grol | Datum recensie: 11-03-2020 | Prijs: € 21,99, e-book € 4,99 en luisterboek € 4,99 | Bestellen