De laatste brief voor Auschwitz

De laatste brief voor Auschwitz van Haya Ravinsky Mandelbaum verscheen eerder onder de titel ‘Brieven aan mijn moeder’ en is een boek dat je langzaam maar onverbiddelijk onder de huid kruipt. Wat begint als een bundel liefdesbrieven, groeit uit tot een aangrijpend document over hoop, verlies en de lange schaduw van de Holocaust. De kracht van dit boek zit niet in grote literaire gebaren, maar in de authenticiteit van de woorden en de stilte tussen de zinnen.

Centraal staan de brieven van Erco (Ernst), een jonge Joodse man die tijdens de Tweede Wereldoorlog schrijft aan zijn grote liefde Ilse, de moeder van de auteur. In het begin ademen zijn brieven optimisme. Hij vertelt over zijn werk op boerderijen, zijn inzet binnen Joodse jeugdbewegingen en zijn droom om ooit in Palestina een nieuw leven op te bouwen. Zijn toon is liefdevol, soms lichtvoetig, vaak hoopvol. Ondanks de dreiging die steeds duidelijker aanwezig is, blijft hij geloven in een toekomst samen.

Naarmate de oorlog vordert, veranderen ook de brieven. De bewegingsvrijheid wordt kleiner, de onzekerheid groter. Wanneer Erco (Ernst) in werkkampen en later in Westerbork terechtkomt, krijgt zijn correspondentie een andere lading. Toch blijft zijn stem opvallend menselijk: hij schrijft over vriendschap, solidariteit en het belang van post en pakketjes van buitenaf. Die kleine tekenen van aandacht blijken van levensbelang. Juist dat maakt het lezen zo schrijnend: de lezer weet waar dit verhaal
naartoe gaat, terwijl Erco (Ernst) blijft hopen.

Haya Ravinsky Mandelbaum kiest ervoor om de brieven niet geïsoleerd te presenteren. Ze verweeft ze met historische duiding en persoonlijke reflecties, waardoor de lezer zowel het individuele verhaal als de bredere context begrijpt. Dat doet ze met een sobere pen en veel respect voor de oorspronkelijke stemmen. De geschiedenis wordt niet aangedikt, maar zorgvuldig ingebed, wat het boek
toegankelijk maakt voor lezers met uiteenlopende voorkennis.

Het verhaal stopt niet bij de dood van Erco (Ernst) in Auschwitz.

In het tweede deel verschuift de aandacht naar Ilse en haar leven na de oorlog. Zij overleeft, emigreert naar Israël en probeert een nieuw bestaan op te bouwen, terwijl het verleden onuitgesproken aanwezig blijft. De auteur beschrijft hoe zij zelf opgroeit als kind van overlevenden, in een gezin waar trauma’s voelbaar zijn, maar zelden benoemd worden. Pas wanneer zij jaren later de brieven leest, valt veel op zijn plaats. Zo wordt het boek ook een indringend portret van de tweede generatie en de manier
waarop oorlogservaringen blijven doorwerken.

De vele foto’s in het boek versterken de impact. Ze maken duidelijk dat achter elke brief echte mensen schuilgaan, met gezichten, dromen en een toekomst die hun werd ontnomen. De liefde tussen Erco (Ernst) en Ilse is tastbaar aanwezig, zelfs zonder haar eigen woorden.

De laatste brief voor Auschwitz is een ontroerend en eerlijk boek dat je niet onberoerd laat. Het herinnert eraan dat geschiedenis niet alleen uit feiten bestaat, maar uit mensenlevens. Door dit verhaal te delen, geeft Haya Ravinsky Mandelbaum niet alleen haar moeder en Erco (Ernst) een stem, maar ook talloze anderen die geen kans kregen om hun verhaal af te maken. Een indringend boek dat gelezen en doorgegeven verdient te worden.

Ik waardeer dit boek graag met vier sterren.