Wat zij nooit vertelden!

Sommige familiegeheimen komen hard binnen!

Je denkt je ouders te kennen. Je groeit met hen op, deelt lief en leed en kent hun gewoontes, verhalen en eigenaardigheden. Maar wat als je pas jaren later ontdekt dat ze een heel leven verborgen hebben gehouden? Een verleden waarover thuis nooit werd gesproken en dat je kijk op hen plotseling helemaal verandert? Dat overkomt Minna Lemans in ‘Wat zij nooit vertelden’. Wanneer ze op de website ‘Oorlog voor de rechter’ de namen van haar ouders ontdekt, begint een zoektocht die haar niet meer loslaat. Ze duikt in de dossiers van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) in Den Haag en stuit op een familiegeschiedenis die ze nooit voor mogelijk had gehouden.

Haar moeder, van Duitse afkomst, blijkt tijdens de oorlog betrokken te zijn geweest bij het verraden van haar werkgever. Ook haar vader blijkt een beladen oorlogsverleden te hebben: hij kwam bij de SS terecht, naar eigen zeggen onder dwang en uit doodsangst. Terwijl de documenten stukje bij beetje meer duidelijkheid brengen, krijgen ook herinneringen uit haar jeugd een andere betekenis. De ouders die ze dacht te kennen, blijken nog een heel andere kant te hebben gehad. En dat komt behoorlijk binnen.

Dit verhaal heeft me geraakt. Niet alleen door de onthullingen over het oorlogsverleden van beide ouders, maar vooral door de persoonlijke zoektocht van de auteur. Hoe moet het voelen wanneer je op latere leeftijd ontdekt dat er zoveel verzwegen is? Wanneer je plots met vragen zit waarop je ouders nooit meer kunnen antwoorden? Dat vond ik misschien nog wel het meest confronterende aan dit boek.

Wat ik dan weer heel sterk vind, is dat de auteur niet zomaar met een beschuldigende vinger wijst. Ze probeert haar ouders toch te begrijpen, zonder hun keuzes en daden goed te praten. Het staat buiten kijf dat dit geen gemakkelijke evenwichtsoefening was. Want hoe kijk je naar mensen die je liefhad wanneer je ontdekt dat hun verleden heel wat minder fraai was dan je dacht?

De schrijfstijl is heel toegankelijk en persoonlijk, waardoor je gemakkelijk in haar zoektocht meegaat. Hier en daar zijn er wat herhalingen, maar die nemen niet weg dat het verhaal blijft boeien en vooral aan het denken zet.

‘Wat zij nooit vertelden’ is geen dik boek, maar vergis je niet: het bevat behoorlijk wat stof tot nadenken. Het toont hoe oorlog niet ophoudt wanneer de wapens zwijgen, maar ook generaties later nog diepe sporen kan nalaten. Soms blijkt het verleden van je ouders een verhaal dat je liever nooit had ontdekt, maar dat je na het lezen nooit meer loslaat.

★★★★