De molensteenkraagstrijkster

Een oud beroep, een vrouw om niet te vergeten

In het Amsterdam van de zeventiende eeuw was het strijken van een molensteenkraag serieus vakwerk. Met veel geduld, precisie en kennis werden meters fijn linnen gewassen, gesteven en in de perfecte vorm gebracht.

Agnita de Ranitz maakt van dit bijzondere, inmiddels verdwenen ambacht het verrassende vertrekpunt van een meeslepende historische roman.

Claesje Yzerman is nog maar tien wanneer ze in het Amsterdamse Spinhuis belandt. Haar toekomst lijkt weinig rooskleurig: werken, gehoorzamen en vooral niet te veel vragen stellen. Maar Claesje is nieuwsgierig en leergierig. In de strijkkamer ontdekt ze haar talent voor het behandelen van de kostbare molensteenkragen van de Amsterdamse elite. Wat begint als een ambacht wordt uiteindelijk haar reddingsboei.

Voor mij is dat nou net de absolute kracht van deze roman: de auteur laat zien dat geschiedenis niet alleen bestaat uit grote namen, veldslagen en jaartallen, maar vooral uit mensen die gewoon probeerden hun leven te leiden. Claesje behoort niet tot de machtige families, maar juist daardoor krijgen we naar mijn inziens een boeiende inkijk in het leven van dienstmeiden, wasvrouwen en andere mensen die in de geschiedenisboeken nauwelijks een voetnoot krijgen.

Amsterdam komt ondertussen heerlijk tot leven. Je loopt met Claesje mee door drukke straten, langs grachten, komt terecht in patriciërshuizen en werkplaatsen en maakt kennis met de gebruiken, kleding en sociale verhoudingen van die tijd. De stad voelt nergens als een statisch decor. Er wordt gewerkt, gehandeld, geroddeld, gefeest en gerouwd. Soms is het ronduit hard.

Claesje maakt zelf misschien wel de interessantste ontwikkeling door. Van een onzeker meisje groeit ze uit tot een jonge vrouw die steeds meer haar eigen keuzes durft te maken. Toch blijft ze zich bewust van haar afkomst. De overgang van de wereld van het Spinhuis naar die van de Amsterdamse elite is geen simpele promotie. Hoe mooi de kleding en hoe rijk de huizen ook zijn, sociale grenzen verdwijnen niet zomaar.

Agnita de Ranitz mengt haar fictieve hoofdpersoon met historische figuren en gebeurtenissen. Zo kruist Claesjes pad dat van de invloedrijke familie Hasselaer en komt ze terecht in de wereld van de schilderkunst. Nicolaes Pickenoy krijgt een belangrijke rol en ook Rembrandt verschijnt ten tonele.

Ook de historische gebeurtenissen worden wat mij betreft mooi in het verhaal verweven. De brand van het Amsterdamse Spinhuis in 1643 bijvoorbeeld, krijgt in de roman een indrukwekkende plaats. Agnita de Ranitz laat je de paniek, de vlammen en de chaos van dichtbij meemaken.

Je merkt dat de auteur grondige research heeft gedaan. Achter in het boek volgt immers een uitgebreid historisch gedeelte waarin per hoofdstuk wordt toegelicht welke gebeurtenissen en details historisch zijn en waar de verbeelding het overneemt.

Nog mooier: haar zoektocht naar het verhaal begon met twee geborduurde letters, ‘CY’, op een historische molensteenkraag. Om zich echt in haar onderwerp te verdiepen, leerde ze zelf zo’n kraag maken en strijken.

De molensteenkraagstrijkster is een roman die geschiedenis een gezicht geeft. Het verhaal gaat over armoede en rijkdom, afhankelijkheid en zelfstandigheid, verlies en liefde, maar vooral over een vrouw die langzaam ontdekt dat haar afkomst niet hoeft te bepalen wie ze wordt.

Een sfeervolle, toegankelijke en verrassend boeiende duik in het Amsterdam van de zeventiende eeuw.
En eerlijk: na het lezen kijk je toch net iets anders naar zo’n indrukwekkende kraag op een oud schilderij.

★★★★★